بیماری موکوپلی ساکاریدوز یا همان ام پی اس (mucopolysaccharidosis)

بیماری موکوپلی ساکاریدوز یا همان ام پی اس (mucopolysaccharidosis) چیست؟

 بیماری موکوپلی ساکاریدوز یا همان ام پی اس  (mucopolysaccharidosis) از نوع بیماری های ژنتیکی – متابولیکی است که با توجه به عدم شیوع بالای آن در دنیا، جزء بیماری های نادر محسوب شده است. این بیماری در طبقه‌بندی بیماری‌ها جزء بیماری‌های ذخیره لیزوزومی است. بیماری MPS یک بیماری پیش رونده است ولی می‌توان با تشخیص زود‌رس از برخی از علائم آن جلوگیری کرد. تعدادی از مبتلایان به این بیماری هم از نطر ذهنی سالم‌ بوده و از لحاظ یادگیری و آموزشی هم مشکلی ندارند، ولی از نظر جسمی و بدنی دارای مشکلات عدیده‌ای‌ هستند و بدن آن‌ها رشد نمی‌کند و تنها قد و وزن این بچه‌ها تا سن ۷ سالگی رشد می‌کند.

mpss بیماری موکوپلی ساکاریدوز یا همان ام پی اس (mucopolysaccharidosis)

علائم موکوپلی ساکاریدوز (6 ماهگی تا 12 ماهگی)

· ناهنجاری صورت
· ناهنجاری های اسکلتی
· درد مفاصل
· هپاتواسپلنومگالی
· تاخیر رشد و توقف رشد جسمی
. رشد بیش از اندازه سر یکی از علائم موکوپلی ساکاریدوز در 6-0 ماهگی است

بیماری موکوپلی ساکاریدوز mucopolysaccharidosis بر اساس  نوع آنزیم درگیر و شدت علائم به 7 تیپ مختلف تقسیم می شود:

1.(Hurler MPS)
2. (Hunter MPS)
3. (Sanfillipo MPS)
4. (Morquio MPS)
5. (Maroteaux-Lamy MPS)
6. (Sly MPS)
7. (Scheie MPS)

نوع 1 یا نشانگان «هورلر» با الگوی وراثت اتوزومال مغلوب، شدیدترین فرم و نوع «شای» خفیف‌ترین فرم آن است .

سندرم (Hurler) که به دنبال نقص در تولید آنزیم آلفا ایدیورونیداز به وجود می آید شایع ترین فرم دیده شده در کودکان بین 8-3 سال می باشد، متوسط عمر این کودکان 10 سال می باشد. نقص در آنزیم مذکور منجر به افزایش سطح گلیکوز آمینو گلیکان ها،  GAG در خون و تجمع آن در اعضای مختلف بدن می شود.

mpss بیماری موکوپلی ساکاریدوز یا همان ام پی اس (mucopolysaccharidosis)

علت و میزان شیوع موکوپلی ساکاریدوز

این بیماری به دلیل جهش در یک ژن بروز می‌کند که آن ژن مسئول تولید یک آنزیم یا پروتئین است. این آنزیم‌ها درون سلول وظیفه شکستن و تجزیه مولکول‌های درشتی را دارند که به آنها موکوپلی ساکارید می‌گویند. همچنین تجزیه نشدن این مولکول‌ها سبب انباشته شدن آن‌ها در درون سلول شده و به تدریج سبب تخریب و مرگ سلولی در اقشار مختلف می‌شود. علائم این بیماری در زمان تولد بروز نمی‌یابد و معمولا نشانه‌های آن چند ماه پس از تولد نمایان می‌شود.

این بیماری در خانواده‌هایی که ازدواج آن‌ها خویشاوندی است، شیوع بالایی دارد.

 

تشخیص (MPS disease)

ο تست ادرار برای بررسی مقادیر افزایش یافته GAG
ο استفاده از لکوسیتها یا سرم و یا پلاسما برای بررسی مقادیر کاهش یافته آنزیم آلفا ایدیورونیداز
ο تست آمنیوسنتز قبل از تولد در زمان جنینی در هفته 17-14 بارداری در مادرانی که فرزند قبلی آنها مبتلا به این بیماری بوده است.

درمان موکوپلی ساکاریدوز

 Enzyme Replacement Therapy  : تزریق آنزیم به صورت مرتب هر 1 یا 2 هفته 1 بار به منظور جبران کمبود آنزیم که البته در این درمان به دلیل عدم عبور آنزیم از قبل سنتز شده از سد خونی-مغزی علائم مغزی قابل کنترل نیست.
♦ پیوند مغز استخوان (BMT) و یا خون بند ناف : (UCBT) این روش درمانی تنها در بیماران MPS1 کاربرد دارد و قادر است به جز علائم اسکلتی و بینایی سایر علائم را تا حد زیادی بهبود بخشد در این روش سلولهای پیوندی قادر به ورود به مغز و ساخت آنزیم در سیستم عصبی مرکزی نیز بوده و علائم نورولوژیک را تا حد زیادی تخفیف می دهد.

♦ ژن تراپی: در این روش از وکتورهای ویروسی یا غیر ویروسی برای انتقال ژن سالم به بیمار و بیان آنزیم در بدن استفاده می شود. این روش در حال حاضر روشی تحقیقاتی بوده که روی حیوانات آزمایش شده و با موفقیت همراه بوده است.

موکوپلی ساکاریدوزها(MPSs)

کودکان مبتلا به یکی از انواع موکوپلی ساکاریدوزها(MPSs)  با یافته های اسکلتی، عروقی یا دستگاه عصبی مرکزی تظاهر می یابند. این ویژگی ها از تجمع پیش رونده پلی ساکاریدهای سولفاته ( نیز موسوم به گلیکو امینوگلیکان) ناشی می شوند که به دلیل تجزیه ناقص زنجیره جانبی کربوهیدارت از اسید موکوپلی ساکارید ایجاد می شود.

نشانگان هورلر:(MPS-I)

نشانگان هورلر[ موکوپلی ساکاریدوز نوع1 ]، شدیدترین موکوپلی ساکاریدوز است. نوزادان مبتلا در سال نخست زندگی با کدورت قرنیه، تغییرات در ستون مهره تحتانی و رشد ضعیف بعدی تظاهر می یابند. این نوزادان در سال دوم از دست دادن شنوایی، تغییرات در صورت، کبد و طحال بزرگ ، سفتی مفاصل و تغییرات مهره یی را آزمایش می کنند. پیشرفت این علایم همراه با زوال عقلی و سرانجام مرگ در اواسط نوجوانی به دلیل ترکیبی از نارسایی قلبی و عفونت های ریوی پیش می آید.

تشخیص نشانگان هورلر ابتدا با نشان دادن حضور گرانول های متاکرومیک در سلول ها انجام گرفت. بدین معنی که درون  لیزوزوم های متورم شده درماتان سولفات است. افزایش دفع ادراری درماتان و هپاران سولفات معمولاً به عنوان یک آزمون غربالگری مورد استفاده قرار می گیرد. اگرچه تأیید تشخیص بر نشان دادن فعالیت کاهش یافته هیدرولاز لیزوزومی ، آلفا- L- ایدوروینداز ، استوار است.

نشانگان هانتر:(MPS-II)

افراد مذکر مبتلا به نشانگان هانتر [ موکوپلی ساکاریدوز نوع2 ]، معمولاً بین سنین 2 تا 5 سالگی با از دست دادن شنوایی ، یک تاریخچه بازگشت عفونت، اسهال و رشد ضعیف تظاهر می یابند. معاینه این مبتلایان همراه با بزرگ شدن کبد و طحال و سفتی مفاصل آشکار می شود. پرتوX از ستون مهره، ناهنجاری هایی را در شکل مهره ها نشان می دهد. زوال بدنی و عقلی پیش رونده یی همراه با مرگ معمولاً در سنین نوجوانی وجود دارد. تشخیص با حضور مقادیر زیاد درماتان و هپاران سولفات در ادرار و کمبود فعالیت یا فعالیت کاهش یافته آنزیم ایدورونات سولفات سولفاتاز در سرم یا سلول های سفید خون و آنالیز سلول های سفید خون و آنالیز مستقیم ژن تأیید می شود.

نشانگان سان فلیپو:(MPS-III) 

نشانگان سان فلیپو[ موکوپلی ساکاریدوز نوع3 ]، رایج ترین MPS است .

افراد مبتلا در سال دوم زندگی با  تغییرات اسکلتی و از دست دادن هوش همراه با مشکلات رفتاری تظاهر می یابند که در سنین اولیه بزرگسالی به سمت تشنج و مرگ پیش می رود. تشخیص با حضور افزایش دفع ادراری هپاران و کندرویتین سولفات و کمبود یکی از چهار آنزیم مشارکت کننده در تخریب هپاران سولفات تأیید می شود : سولفامینیداز(MPS- III A) ، N- استیل –آلفا –Dگلوکز امینیداز(MPS- III B)، استیل –COA–آلفا –گلوکز امینیداز –N – استیل ترانسفراز(MPS-III C) یا N- استیل- گلوکز آمین-6- سولفات فسفاتاز(MPS III D) . مبتلایان با کمبود این آنزیم های متفاوت از نظر بالینی نمی توانند تشخیص داده شوند.

نشانگان مورکیو:(MPS-IV)

کودکان مبتلا به نشانگان مورکیو[ موکوپلی ساکاریدوز نوع4 ]، در سال های دوم تا سوم زندگی با ناهنجاری های اسکلتی مشتمل بر قد کوتاه ، بدشکلی سینه یی و انحنای ستون مهره(کیفوز اسکلیوز) تظاهر می یابند. سطح هوشیاری طبیعی و بقا طولانی مدت است ، اگرچه خطر به هم فشردگی طناب نخاع ناشی از پیشرفت درگیری اسکلتی وجود دارد. تشخیص با حضور کراتان سولفات در ادرار و کمبود گالاکتوزامین -6- سولفاتاز (MPS-IV A) یا بتا –گالاکتوزیداز(MPS-IV B) تأیید می شود.

نشانگان ماراتولامی:(MPS-VI) 

مبتلایان به نشانگان ماراتولانی [ موکوپلی ساکاریدوز نوع6 ] ، در اوایل دوران کودکی با ویژگی های شبه نشانگان هورلر مشتمل بر قد کوتاه یا بدشکلی سینه یی ، گوژ پشتی یا کیفوز(Kyphosis) و محدودیت حرکت مفصلی تظاهر می یابند. افزون بر این بیماران دچار ابری شدن قرنیه و ناهنجاری های دریچه قلب می شوند، اگرچه سطح هوشیاری طبیعی را حفظ می کنند. برخلاف شکل شدیدتر این بیماری که در آن بقای فرد معمولاً تا دهه سوم ادامه دارد، یک شکل با شدت کمتر از این بیماری وجو دارد که با بقا تا اواخر دوران بزرگسالی نیز تظاهر می یابد. تشخیص با افزایش دفع ادراری درماتان سولفات و کمبود آریل سولفاتازBدر سلول های سفید خون یا فیبروبلاست مورد تأیید قرار می گیرد.

نشانگان (MPS-VII)

نشانگان Sly] موکوپلی ساکاریدوز نوع7 ]، گوناگونی فوق العاده را در شدت تظاهر نشان می دهد. دامنه این گوناگونی از ویژگی های مشتمل کیفوزاسکلیوز خفیف و دیسپلازی لگن تا علائم زبر در صورت، بزرگی طحال و کبد ، ابری شدن قرنیه ، ناهنجاری های قلبی و عقب ماندگی ذهنی ، همراه با مرگ در دوران کودکی یا بلوغ متغیر است. تشخیص نشانگان با افزایش دفع ادراری گلیکوزآمنیو گلیکان ها و کمبود بتا –گلوکورونیداز در سرم، سلول های سفید خونی یا فیبروبلاست ها ، مورد تأیید قرار می گیرد.

F1.large  بیماری موکوپلی ساکاریدوز یا همان ام پی اس (mucopolysaccharidosis)