تریزومی ۱۸ ، سندرم ادوارد نیز نامیده می شود، بیماری کروموزومی است که باعث اختلالات در بسیاری از نقاط بدن می شود. افراد مبتلا به این بیماری اغلب رشد آهسته قبل از تولد (عقب ماندگی رشد داخل رحمی) و وزن کم هنگام تولد را نشان می دهند. مبتلایان ممکن است نقص در قلب و اندام های دیگر که قبل از تولد تکامل می یابند را نشان می دهند. از دیگر ویژگی های این بیماری سر کوچک با شکل غیر طبیعی، فک و دهان کوچک و مشت گره کرده با انگشتانی که بر روی هم خم شده اند، می باشد. به علت حضور مشکلات عدیده پزشکی بسیاری از افراد مبتلا به تریزومی ۱۸ قبل از تولد و یا در ۵ ماه اول زندگی می میرند. ۵ تا ۱۰ درصد از کودکان با تریزومی ۱۸ تا بعد از یک سالگی زنده می مانند، این کودکان مشکلات شدید ذهنی دارند.

اساس ژنتیکی

بسیاری از موارد بیماری به علت وجود سه کروموزوم ۱۸ در همه سلول ها به جای وجود ۲ کروموزم ۱۸ که حالت نرمال می باشد، رخ می دهد. ماده ژنتیکی اضافی باعث بهم ریختن دوره صحیح تکاملی می شود که این علت علائم و نشانه های تریزومی ۱۸ می باشد.

تقریباً ۵ درصد از بیماران دارای تریزومی ۱۸ یک کپی اضافی از کروموزوم ۱۸ را تنها در برخی از سلول های بدن خود دارند. گفته می شود که این تریزومی ۱۸ موزائیک دارند.  شدت بیماری در بیماران دارای تریزومی ۱۸ موزائیک به نوع و تعداد سلول هایی که کروموزم ۱۸ اضافی را درون خود دارند، بستگی دارد. تکامل فرد با این شکل از تریزومی ۱۸ ممکن است در طیفی از رشد و تکامل نرمال تا بیماری شدید مشاهده شود.

به صورت بسیار نادر، در حین تشکیل سلول های تولید مثلی  (تخم یا اسپرم) یا دوران اولیه تکامل رویانی، بخشی از بازوی بلند (q) کروموزوم ۱۸ به یک کروموزوم دیگر متصل می شود (جابجایی translocation). افرادی که دارای این حالت هستند دو کپی از کروموزوم ۱۸ را به همراه بخش هایی از بازوی بلند کروموزوم ۱۸ جابجا شده را دارا می باشند. به این نوع اختلال، تریزومی ۱۸ نسبی (partial trisomy 18) گفته می شود. اگر تنها بخشی از بازوی بلند کروموزم ۱۸ به صورت تریزومیک وجود داشته باشد در این حالت علائم بیماری ممکن است خفیف تر از علائمی باشد که در حالت تریزومی ۱۸ کلاسیک مشاهده می شود. اگر تمام بازوی بلند کروموزوم ۱۸ به صورت تریزومیک حضور داشته باشد، بیماران ممکن است بیماری شدیدی همانند حالت تریزومی ۱۸ که در آن تمام بخش کروموزوم ۱۸ به صورت سه کپی وجود دارد، را بروز دهند.

12745b160419477 تریزومی ۱۸

فراوانی

تریزومی ۱۸ در حدود ۱ در ۵۰۰۰ تولد زنده اتفاق می افتد، این اختلال در حاملگی ها شایعتر می باشد زیرا بسیاری از جنین های با این اختلال به دنیا نیامده بلکه مرگ داخل رحمی را نشان می دهند و به حاملگی نمی رسند. هرچند امکان ایجاد این بیماری در فرزندان زنان در هر سنی وجود دارد اما هرچه سن زن افزایش یابد احتمال ایجاد این بیماری افزایش می یابد.

الگوی توارث

بسیاری از موارد تریزومی ۱۸ ارثی نمی باشند، و به صورت تصادفی در حین تشکیل تخم و اسپرم ایجاد می شوند. یک خطا در تقسیم سلولی که عدم جداشدن صحیح نامیده می شود(nondisjunction) باعث می شود که سلول های جنسی با تعداد غیر طبیعی کروموزوم ها شکل بگیرند. برای مثال، یک تخم یا اسپرم ممکن است یه کپی اضافی از کروموزم ۱۸ را دریافت کنند. اگر یکی از این سلول های غیر طبیعی در تشکیل فرزند شرکت کنند، فرزند حاصل شده یک کروموزوم ۱۸ اضافی را در تمام سلول های بدن خود خواهد داشت.

تریزومی ۱۸ موزائیک نیز غیر ارثی می باشد. این اختلال زمانی رخ می دهد که فرایندهای تصادفی در حین تقسیم سلولی در دوران اولیه تکامل رویانی رخ دهند که در نتیجه آن ها برخی از سلول های بدن به صورت غیر معمول دو کپی از کروموزوم ۱۸ را داشته باشند، در حالیکه سایر سلول ها به صورت طبیعی دوکپی از این کروموزوم را دارند.

تریزومی ۱۸ نسبی می تواند یک بیماری ارثی باشد. یک فرد غیر بیمار ممکن است یک نوآرایی (rearrangement) ماده ژنتیکی بین کروموزوم ۱۸ و یکی دیگر از کروموزوم های خود داشته باشد. این نوآرایی یک جابجایی متعادل (balanced) نامیده می  شود زیرا هیچ ماده ژنتیکی اضافی از کروموزم ۱۸ در سلول های این فرد وجود ندارد فقط ماده ژنتیکی بین کروموزوم ۱۸ و یک کروموزوم دیگر جابجا شده است. هرچند این افراد علائم تریزومی ۱۸ را ندارند اما در معرض خطر برای داشتن فرزندانی با تریزومی ۱۸ نسبی می باشند.

peri009 تریزومی ۱۸

 

تهیه شده توسط: خانم آ.شالوزاد ( مرکز ژنتیک پزشکی ژنوم )